Gặp họa sĩ Nguyễn Trường Linh tại xưởng vẽ ở phố Tân Mai, Hoàng Mai, Hà Nội, tôi bất ngờ khi thấy anh thẫn thờ ngồi trước tác phẩm “Thương nhớ đồng quê”. Tôi lặng lẽ ngồi kế bên ngắm hình những tàu lá chuối bị rách tả tơi vì mưa gió. Những viền vàng trên cây lá gợi nỗi buồn tàn úa man mác. Họa sĩ ngỡ ngàng với sắc màu thăm thẳm hiện lên sau những ngày cặm cụi mài vẽ. Đôi mắt anh trĩu buồn với những ký ức trở về làng quê.
CÕI TÂM LINH HUYỀN ẢO
Họa sĩ Nguyễn Trường Linh (sinh năm 1971, tại Hà Nội) là một trong số ít người say mê và bền bỉ (hơn 30 năm) vẽ tranh sơn mài. Anh còn là thạc sĩ, Trưởng khoa Mỹ thuật, trường Cao đẳng VHNT Hà Nội. Theo đuổi dòng tranh sơn mài, ngoài sự sáng tạo về hội họa còn cần sự say mê, nhẫn nại của người họa sĩ. Nguyễn Trường Linh đưa tôi xem bức “Nhà thờ đổ” đã vẽ tới vài năm nhưng vẫn chưa hoàn thành. Vẻ đẹp hoang dại và nỗi buồn của sự tàn phai luôn ám ảnh họa sĩ. Bức tranh “Nhà thờ đổ” nằm trong mạch cảm xúc mà họa sĩ Nguyễn Trường Linh đã vẽ như “Tàn thu”, “Phố Gầm Cầu”, “Vọng phu”, “Bướm đêm”…
Nếu xem bộ tranh “Quê nhà” của họa sĩ Nguyễn Trường Linh, ta càng thấy rõ phong cách nghệ thuật của anh. Đó là sự ám ảnh trong vẻ đẹp huyền ảo mang sắc thái trừu tượng đan xen. Họa sĩ đã có những đêm thức trắng vẽ, mài và chờ đợi những hòa sắc bất ngờ. Tranh sơn mài mang yếu tố tâm linh huyền diệu là vì thế. Nghệ thuật sơn mài, một thế giới tạo nên những câu chuyện liêu trai về hình và màu sắc. Khi chiêm ngưỡng bức “Khúc lãng du” của họa sĩ, ắt hẳn người xem khó nhận biết được vất chứng cụ thể hiện hình. Cảm xúc của kẻ giang hồ bật lên những tín hiệu, sắc màu và hình họa không cụ thể. Nhưng rồi, người xem bất ngờ phát hiện những bước chân lang thang vô định của chính mình trong bức tranh. Phải chăng đó chính là chiều sâu thăm thẳm của suy tư.
NHỮNG VŨ ĐIỆU CONG
Hàng chục năm qua, tranh của họa sĩ Nguyễn Trường Linh ngày càng đậm yếu tố trừu tượng. Người xem luôn bị cuốn hút ở những tác phẩm mà anh vẽ về người phụ nữ trong đề tài tâm linh. Đầu tiên, đó là hình ảnh “Vọng phu” mới lạ trong hình thể mờ tỏ trong vóc dáng những người phụ nữ ngóng đợi người chồng trở về. Xa xa là chân trời và những đốm sáng hy vọng ngày về. Bức tranh như bài thơ cuộc đời mong manh và bất hạnh của người phụ nữ. Họa sĩ Nguyễn Trường Linh luôn tìm cách đưa những vật thể trên nền tảng hình trừu tượng tạo hiệu quả nội lực về cảm xúc. Anh đã có những loạt tranh được hòa sắc trừu tượng khá độc đáo như “Những cô nàng”, “Mùa thu cho em”, “Chuyện tình Cổ Loa”…Đáng chú ý, chất sơn mài trừu tượng của anh luôn đắt giá ở những câu chuyện tâm linh như “Thiên thai”, “Vũ điệu cổ”, “Vũ điệu lên đồng”; hay “Đêm hội Long Trì”, “Thập diện”, “Thiện-Ác”…Có lẽ ảo diệu nhất là ngôn ngữ hình của những dải màu đang múa trong cõi “Thiên thai”. Giai điệu âm nhạc mê hoặc của nhạc sĩ Văn Cao bỗng vang lên đâu đó. Chúng vẽ lên sự huyền diệu “Thiên thai! Ánh trăng xanh mơ tan thành suối trần gian/ Ái ân thiên tiên em ngờ phút mê cuồng có một lần…”. Ánh trăng xanh tạo dựng mờ ảo vũ điệu thiên nhiên cùng bóng dáng các tiên nữ ẩn hiện. Một màu xạnh ngời biếc, khó vẽ nhất trong tranh sơn mài của Nguyễn Trường Linh, đã tạo nên những đường cong đầy quyến rũ.
Họa sĩ đã trải nghiệm trong một thời gian dài để tìm ra những màu xanh khác nhau và làm tươi sắc những mảng màu khi cần thiết. Đó cũng là những khám phá mới lạ của họa sĩ trong nghệ thuật tranh sơn mài hiện đại. Đặc biệt, những sắc thái kỷ hà cùng sự gồ ghề và mộng mị theo thời gian đã được anh tạo chiều sâu trong ý tưởng tác phẩm. Khi ngắm bức “Bãi ven sông”, người xem sẽ ngộ ra từ cái mớ sắc màu ngỡ như hỗn độn nhưng lại được xác lập một trật tự thị giác rất độc đáo. Đây là tác phẩm tiêu biểu cho phong cách trừu tượng Nguyễn Trường Linh. Nếu màu xanh huyền ảo, mê ly nổi bật trong “Thiên Thai”; thì màu xanh lam nhạt trong “Bãi ven sông” lại được tạo những nốt lặng trong bản nhạc đầy dấu đảo phách. “Thiên thai” là một bản nhạc lãng mạn mộng mị. Trong khi đó nhịp điệu ở “Bãi ven sông” lại rộn ràng bước nhảy Rap của sắc màu và hình tượng mơ hồ. Người xem có thể ngắm hoàng hôn rơi xuống dòng sông đang cuộn sóng. Những mảng tím hồng và lam nhạt, nổi bật trong toàn thể bức tranh, gợi sức cảm hóa dịu nhẹ. Đó là cảm giác sông đang trở mình.
CÔNG TRƯỜNG XANH…
Vẫn lại một màu xanh khó lẫn của họa sĩ Nguyễn Trường Linh được phát huy qua những đề tài về chiến sĩ. Anh còn nhấn mạnh chữ “Xanh” như một đặc sản, một cái tên khó quên. Trong cụm tranh về đề tài công nghiệp hay lực lượng vũ trang, anh luôn dâng trào cảm xúc với nền tảng trừu tượng. Chúng được phô diễn chất thô nhám, trầm sâu mỹ cảm. Đây là những tác phẩm họa sĩ đã giành giải cao của Bộ Quốc Phòng và Hội Mỹ thuật VN.
Nếu ở “Hà Nội có cầu Long Biên” có sự ám ảnh trong khối màu sắc mang vóc dáng thời gian xưa cũ; thì ở “Công trường xanh” hoặc “Qua vùng lũ”…lại tạo được cảm giác dữ dội tâm thế đối kháng của con người. Cây cầu vượt lũ khác hẳn với chiếc cầu thời gian Long Biên ở những màu xanh rừng cây khắc khoải. Đó là màu xám tro, xanh đen tạo ấn tượng đe dọa lấn áp của thảm họa thiên nhiên với con người. Hình tượng cây cầu vượt lũ và dàn giáo biểu tượng cho sức mạnh của con người vượt qua thiên tai và khó khăn phía trước.
Những mảng màu và chi tiết xanh trầm sâu trong tranh Nguyễn Trường Linh gây xúc động lòng người. Cảm quan ở đây thuộc về người xem thật sự hồn nhiên trước những phô diễn tượng hình không rõ ràng, bí ẩn. Nhưng ai nấy đều thấy tác phẩm đi tới sự thật gần gũi mà họa sĩ muốn biểu đạt. Đó là một thành công khi anh tìm ra chất liệu mới cho ngôn ngữ sơn mài thêm phong phú.
(Lược trích từ bài in trên VACA số 815 (11-18/6/2026)
Nguyễn Trường Linh 